Undefined variable $nummer

Undefined variable $foto

Trying to access array offset on value of type null

Undefined variable $style

Het Loofhuttenfeest
omhoog

Undefined variable $insert_section

Undefined variable $nummer

Schets voor een preek waarin bijzondere aandacht gegeven wordt aan de verhouding Kerk-Israël


Het Loofhuttenfeest


Keuze voor dit onderwerp, het Loofhuttenfeest

Een preekschets, die betrekking heeft op de relatie tussen de kerk en Israël kan verschillende thema’s behandelen. Dit jaar is besloten, een joods feest centraal te stellen. Ik heb toen gekozen voor het Loofhuttenfeest.


Enkele redenen voor die keuze zijn:

  • De tijd van het jaar: wanneer u deze schets ontvangt, ligt het Loofhuttenfeest vermoedelijk ongeveer twee weken voor ons. Het begint dit jaar op 2 oktober en wordt op de 10e afgesloten. Dat geeft een goede mogelijkheid, de schets snel te gebruiken.
  • Het Loofhuttenfeest is een feest, dat in de Bijbel niet alleen meermalen genoemd wordt, maar waarover we ook een duidelijk gebod vinden, het te vieren. Preken over het Loofhuttenfeest is dus niet slechts preken over een joodse gewoonte (zoals min of meer het geval zou kunnen zijn, wanneer het feest van de tempelinwijding of de vastendag over de verwoesting van de tempel centraal zou staan), maar preken over een bijbelgedeelte.
  • Het feest is onder ons vrij onbekend. Van de drie grote Joodse feesten hebben wij er twee (Pesach en Wekenfeest, Pasen en Pinksteren) in de kerkelijke kalender overgenomen, zij het natuurlijk met een gewijzigde, aangevulde betekenis. Maar van het derde feest weten we vaak niet veel meer dan de naam zegt: het heeft met loofhutten te maken. Dat geeft aan een preek over dit feest in veel gevallen iets nieuws en verrassends. Het maakt het thema ook goed geschikt voor een kerkdienst, waarin wat meer het leer-karakter centraal staat - en daarmee natuurlijk ook voor een kring of vereniging - maar ik wil me daartoe niet beperken en uitgaan van een wat meer ‘normale’ dienst; het gaat om de verkondiging.

Wat u in deze preekschets vindt

Niettemin ligt in deze preekschets een grote nadruk op het feest. Ik wil beginnen, daarover de belangrijkste gegevens door te geven. U kunt dat natuurlijk aanvullen met literatuur over het jodendom (Joodse riten en symbolen van Rabbijn S.Ph. de Vries en Gods partner van Willem Zuidema zijn wel de bekendste boeken).

Heel kort gaat het over de najaarsfeesten, daarna uitgebreider over het Loofhuttenfeest, zoals dat in onze tijd gevierd wordt.

Het Loofhuttenfeest wordt in de Bijbel meerdere malen vermeld. Deze teksten worden genoemd, uit het Oude en het Nieuwe Testament, en dan volgen nog enkele bijbelgedeelten, die ook bij dit feest genoemd mogen worden, aangezien ze deel uitmaken van de vaste, wereldwijde, synagogale lezingen voor die dagen. Dat wil niet zeggen, dat het feest erin genoemd wordt, maar naar joods besef zijn ze naar hun inhoud ermee verbonden.

Maar dan is er nog geen preek. Ik moest een keuze maken voor een tekst,

Undefined variable $v

Exodus 33:12-17, en heb bij dat gedeelte nog enkele exegetische opmerkingen gemaakt.

De preekschets zelf is vrij kort: ik denk, dat de lijnen naar de preek vrij voor de hand liggend zijn.

Omdat het er in de eerste plaats om gaat, u wat te helpen wanneer u eens over het Loofhuttenfeest zou willen preken, en niet vooral daarom, dat u nu juist deze tekst en deze preekschets kiest, heb ik nog enkele andere mogelijkheden genoemd, het thema van dit feest in een kerkdienst te vruchtbaar te maken. Ook bij zo’n andere keuze kunnen de gegevens rond het feest en de overwegingen rond de preek goede diensten verlenen, naar ik hoop.

De joodse najaarsfeesten

In het najaar, de maanden september en oktober, wordt een hele rij belangrijke joodse feesten gevierd, waarvan het Loofhuttenfeest de afsluiting vormt.

De najaarsfeesten beginnen met de ‘Hoge Feestdagen’: het Nieuwjaarsfeest en tien dagen later de Grote Verzoendag.

Het feest van Nieuwjaar is niet te vergelijken met onze 1e januari. Het is veel meer een religieus feest, waarop de schepping van de wereld herdacht wordt. De joodse jaren worden geteld vanaf de schepping (op 18 september begon het jaar 5762) en zo is de nieuwjaarsdag meteen de ‘verjaardag’ van de wereld. Op die dag maken de gebeden en lezingen in de synagogen ook duidelijk, dat God koning van de wereld is, en daarom ook de rechter. Naar joods geloof wordt met het begin van het nieuwe jaar vastgesteld, wat dit jaar de mens brengen zal. Vandaar de wens: moge je worden opgeschreven voor een goed jaar. De ramshoorn, de sjofar, wordt geblazen om de mensen als het ware wakker te maken en hen van de ernst van hun situatie te doordringen.

De tien dagen tot de Grote Verzoendag staan dan in het teken van inkeer en omkeer. De ‘dagen van inkeer’ worden ze wel genoemd, of ook, naar het Hebreeuws, de ‘ontzagwekkende dagen’. Tien dagen hebben de mensen de tijd om te doen, wat mensen kunnen doen: fouten herstellen, iets goed maken met hun naasten, spreken met iemand, met wie ze al in geen maanden meer spreken. Dat moge aansluiten bij het beeld, dat velen van ons hebben van het jodendom, het is maar een deel van de werkelijkheid.

De aanvulling zien we op de Grote Verzoendag. Op de belangrijkste dag van het joodse jaar, de sabbat der sabbatten, wordt met vasten en bidden de Here God gevraagd, de zonden te willen verzoenen. Zowel de uiterlijke vorm, een vastendag van meer dan 24 uur, waarop veel orthodoxe joden de hele dag in de synagoge zijn, als ook de inhoud van de gebeden zijn zeer indrukwekkend.


Direct daarna begint men met het bouwen van de loofhut. Het vreugdevolle feest van de Loofhutten is aangebroken. Het heeft geen duidelijke inhoudelijke verbinding met de voorafgaande dagen, maar krijgt door de ernst van die voorafgaande periode een lichter en vrolijker accent. Men zou kunnen zeggen: na de verzoening volgt het leven daaruit; na de verlossing het leven in dankbaarheid en afhankelijkheid.

Die afhankelijkheid van God krijgt een grote nadruk. De loofhutten herinneren (Lev. 23:43) aan het wonen in de woestijn, zonder vaste huizen.

Het belangrijkste bij een loofhut is het dak: de vier wanden kunnen uit verschillende materialen zijn, worden dikwijls ieder jaar weer opnieuw gebruikt. Het dak is echter steeds nieuw, gemaakt van takken en bladeren, die bescherming geven tegen zon en regen, maar niet zó, dat het contact met de hemel verloren gaat. Op de bodem van de hut moet meer schaduw dan licht zijn, maar een stuk van de hemel moet altijd te zien zijn. Een loofhut kan daarom op allerlei plaatsen gebouwd worden, ook bijvoorbeeld op een balkon, maar er mag daarboven dan niet nóg een balkon zijn: dat zou werken als een dak.

Niet gedurende het hele feest wordt in de loofhut gewoond. Zeker bijvoorbeeld in Nederland zou dat problemen opleveren. In de loofhut wordt gegeten, in ieder geval één maaltijd per dag, en er worden gasten in ontvangen.

Loofhuttenfeest is een blij en ook gezellig feest. De eerste en de laatste dag zijn rustdagen als sabbatten en de tussenliggende dagen hebben ook veel mensen vrij. Er is tijd voor bezoeken over een weer, en die vinden in de loofhut plaats wanneer dat mogelijk is. Men heeft de tijd: dat geldt al vanaf de bijbelse tijd, want na loofhutten is de oogst voorbij.

Zoals ook de andere beide grote feesten, Pesach en Wekenfeest, heeft het loofhuttenfeest ook met de landbouw te maken. De vruchten zijn van de velden en de bomen gehaald, het leven voor de winter is verzekerd: ‘want de Here, uw God, zal u zegenen in heel uw oogst en in al het werk uwer handen, zodat gij waarlijk vrolijk kunt zijn.’

De loofhut wordt versierd met motieven die dikwijls te maken hebben met het feest en met de tijd van het jaar. Zo worden vaak de ‘zeven soorten’ afgebeeld, de zeven vruchten van het land Israël, die genoemd worden in Deut.8,8: ‘...een land van tarwe en gerst, van wijnstokken, vijgenbomen en granaatappelen; een land van olierijke olijfbomen en honing.’ De honing hier is vermoedelijk dadelhoning.

Maar het loofhuttenfeest wordt niet alleen thuis gevierd. Iedere dag zijn er de vaste diensten in de synagoge, uitgebreider en bijzonderder dan de gewone dagelijkse gebeden.

Dat wordt al duidelijk op straat, wanneer de mensen naar synagoge gaan: ze hebben planten bij zich, de ‘vier soorten’. Drie van de vier worden samengebonden in de rechterhand gedragen: een palmtak, meestal een heel jonge tak, waarbij het blad nog niet is uitgevouwen, verder mirtetakjes en wilgentakjes. In de linkerhand houdt men de etrog, een citrusvrucht die het meest lijkt op een heel grote citroen. Die vier vruchten worden gebruikt tijdens de dienst, wanneer het hallel gezegd wordt: de

Undefined variable $v

Psalmen 113 tot 118. Ze worden dan bewogen naar alle windstreken, naar boven en naar beneden, terwijl de gelovigen zingend (onder andere het hosianna van

Undefined variable $v

Psalm 118 rondom de bima, de verhoging in het midden van de synagoge, trekken. Op de zevende dag gebeurt dat zeven maal.

De achtste en laatste dag van het feest heeft nog weer een heel eigen betekenis. Dan wordt Vreugde der Wet gevierd, Simchat Torah. Aanleiding is, dat men klaar is met het lezen van de vijf boeken van Mozes, die in de zaterdagochtenddiensten in één jaar worden doorgelezen. En dan begint men natuurlijk direct weer opnieuw. Men leest dus het laatste stukje van Deuteronomium en het eerste hoofdstuk van Genesis op nog iets feestelijker wijze dan gewoonlijk, en bij die gelegenheid wordt ook gevierd dat Israël de Torah van God ontving. Bij deze viering hoort het dansen met de schriftrollen, één van de meer bekende gebruiken van dit feest.

Het loofhuttenfeest in de Bijbel

In Ex. 23:16 en

Undefined variable $v

34:22 wordt kort het gebod genoemd, naast Pesach en Wekenfeest een derde groot feest te vieren in de oogsttijd: drie maal per jaar moet het volk voor de Here God verschijnen. In

Undefined variable $v

Exodus 34 gaat het om een herhaling van het gebod, direct na de geschiedenis met het gouden kalf: God zegt toe, ondanks alles toch met het volk te zullen meetrekken en noemt dan nog eens enkele belangrijke voorschriften.